۳۱۱ روز پرماجرا برای نادره رضایی

به گزارش یسکافه، لغو کنسرتهای پرشمار، بی ثباتی تئاتر و جشنواره های بلاتکلیف، مهم ترین نشانه های مدیریت نادره رضایی بودند؛ کارنامه ای که امید هنرمندان را زود به ناامیدی بدل کرد.
روزگذشته سیدعباس صالحی ضمن قدردانی از تلاشهای شبانه روزی نادره رضایی بعنوان معاون امور هنری وزیر، در حکمی محمدمهدی احمدی را با حفظ سمت، بعنوان سرپرست جدید این معاونت منصوب نمود.
محمدمهدی احمدی مشاور عالی وزیر و رییس حوزه ریاست وزارت فرهنگ را برعهده دارد و مقرر است تا تعیین معاون بعدی، بعنوان سرپرست معاونت هنری، امور مربوط به این معاونت را رسیدگی کند.

روزنامه فرهیختگان به بهانه عزل معاون هنری ارشاد نوشت:

شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳، نادره رضایی بعنوان معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب گردید. انتصابی که به باور خیلی از ناظران، اگر خود او اختیار انتخاب داشت، شاید ترجیح می داد مسئولیت در عرصه ای دیگر از معاونت های وزارتخانه را بر عهده بگیرد.
با این حال او مسئولیت یکی از مهم ترین معاونت های این وزارتخانه را پذیرفت، هرچند شاید هیچ گاه تصور نمی کرد که خیلی زود ناچار به خداحافظی با این عنوان شود. انتظار از معاونت هنری دولت چهاردهم این بود که این حوزه مهم را با نگاهی تازه در راه پشتیبانی از هنر و هنرمندان گام بردارد.
رضایی در مدت حضور خود اهتمام کرد برخی برنامه ها و رویکرد های نو را پیگیری کند، اما دوره مدیریتی اش با چالش های قابل توجهی نیز همراه شد؛ ازجمله حاشیه های مربوط به مدیریت رویدادهای هنری، تغییرات داخلی در ساختار معاونت و انتقادهایی از جانب هنرمندان و رسانه ها. حال که برکناری او از این سمت قطعی شده است، بررسی عملکردش می تواند تصویری روشن تر از نقاط قوت و ضعف مدیریت کوتاه مدت وی در معاونت هنری ارائه کند و زمینه ای برای مقایسه و ارزیابی سیاستهای مدیریت آینده این معاونت را فراهم آورد.

جاده‌ی موسیقی با دست اندازهای بد

حوزه موسیقی همواره یکی از فعال ترین عرصه های فرهنگی بوده و نسبت به دیگر حوزه ها، تعامل بیشتری با مردم داشته است. از انتشار آثار موسیقایی تا برگزاری کنسرت ها، فعالیتهای گسترده ای در این زمینه به انجام می رسد که مدیریت دفتر موسیقی، زیرمجموعه نادره رضایی، نقش مستقیم در آن دارد. با این وجود، در سالهای اخیر لغو کنسرت ها به یکی از مسایل مهم و چالش برانگیز این حوزه تبدیل گشته. در طول ۳۱۱ روز مدیریت رضایی، کنسرتهای گوناگونی به دلیلهای مختلف لغو شدند. بعضی از این دلیلهای اعلام گردید و برخی دیگر نادیده گرفته شده و به فراموشی سپرده شدند.
در ۹ ماه گذشته، اجراهای موسیقی در کشور به دلایلی لغو شد. محسن ابراهیم زاده قرار بود در یاسوج و گچساران روی صحنه برود اما این برنامه به مرحله اجرا نرسید. گروه لیان نیز در بهمن ماه به سبب حضور نوازندگان زن، موفق نشد در شهرهایی همچون تبریز، شیراز، خوزستان و اصفهان برنامه خویش را برگزار کند. در ادامه در فروردین ۱۴۰۴، کنسرت حامد همایون در بم لغو شد. یکی دیگر از مصادیق حوزه موسیقی که عملکرد رضایی را مورد نقد قرار داد؛ چهارمین دوره فستیوال موسیقی «کوچه» در بوشهر بود. مطابق برنامه ریزی اولیه، کوچه های تاریخی شهر و عمارت حاج رییس التجار بعنوان محل اصلی اجراها درنظر گرفته شده بودند.
با این حال، تغییر در مکان برگزاری با اعتراض جدی برگزارکنندگان روبه رو شد؛ چونکه آنها اجرای موسیقی در فضای عمومی را بخش جدانشدنی از هویت این فستیوال می دانستند. در پی انتقادهای گسترده و فشار افکار عمومی، نهایتا مسؤلان استانی اعلام نمودند مجوز برگزاری صادر شده و فستیوال می تواند مطابق برنامه پیش برود. بااینکه درنهایت این فستیوال با شادی تمام نشد و انفجار بندر شهید رجایی آنرا تحت تأثیر قرار داد، اما کوچه از این موقعیت به نحو احسن بهره برد و بوشهر به محفلی برای همدلی و همدردی با قربانیان و بازماندگان حادثه تبدیل شد.
اما آخرین نمونه لغو کنسرت ها که یکی از دلیلهای اصلی نقدها و برکناری نادره رضایی به حساب می آید، مربوط به کنسرت مجانی همایون شجریان در میدان آزادی تهران و وقایع هفت روز گذشته است. این برنامه با وجود ظرفیت ایجاد یک رویداد پرشور و تأثیرگذار، با حاشیه های فراوان رو به رو شد و درنهایت به سبب عدم همراهی نهادهای مختلف از دستور کار خارج شد. کنسرتی که می توانست فرصتی متفاوت برای حوزه موسیقی و شروعی برای سایر کنسرتهای مجانی باشد، با لغو آن نارضایتی ها نسبت به عملکرد رضایی را تشدید کرد.
همایون شجریان در پستی در اینستاگرام خود دلیل لغو برنامه را مشکلات سازماندهی و مدیریت اجرایی اعلام نمود. او توضیح داد که عدم امکان ورود تجهیزات گروه و ناتوانی مسؤلان در کنترل جمعیت میلیونی حاضر، مانع اصلی برگزاری بود. شجریان همینطور تاکید کرد که جلسات هماهنگی جهت بررسی جزئیات حضور او، گروهش و مخاطبان باید دو ماه پیش و در زمان ثبت درخواست برگزار می شد تا از بروز چنین وضعیتی جلوگیری شود.
این پست نشان داد که از مطرح شدن ایده برگزاری کنسرت دو ماه می گذرد و اگر رضایی قرار بود نقش حمایتی و هماهنگی میان هنرمند و دستگاهها را ایفا کند، حدود ۶۰ روز فرصت کافی در اختیار داشت. نادره رضایی پس از چند روزی سکوت در رابطه با این اتفاق، درنهایت با اظهار تاسف از لغو این کنسرت، از تمام دستگاهها و متولیان عاجزانه خواهش کرد تا پای کار بیایند، کمک کنند و اجازه دهند تا بستری برای هنرمندان فراهم گردد. او از شهرداری و دیگر دستگاهها و مجموعه ها خواست تا به کمک بیایند اما نقش تاثیر گذار خودش را که باید میان این هنرمند و دیگر ارگان ها هماهنگی ایجاد می کرد را فراموش کرد.

تئاتر و فرصت هایی که از دست رفت

هنرهای نمایشی در کشور، بخصوص تئاتر همواره نیازمند مدیریت زمان مند و برنامه ریزی منسجم بودند. در عین حال در این ۳۱۱ روز، روند تصمیم گیری ها در معاونت هنری وزارت ارشاد نشان داد که فاصله ای میان ضرورت ها و اقدامات عملی وجود دارد. اداره کل هنرهای نمایشی در این زمان نمونه ای روشن از فقدان مدیریت زمان مند و برنامه ریزی منسجم بوده. این نهاد که محور هدایت جریان تئاتر کشور را در دست دارد، ماه ها بدون مدیرکل و تنها با سرپرست فعالیت کرد.
معرفی غائی مدیرکل نیز با تأخیر طولانی انجام شد و این تأخیر بطور قطع موجب ایجاد رکود و اختلال در تصمیم گیری ها شد. از طرفی دیگر، مجموعه تئاتر شهر بعنوان یکی از مهم ترین مراکز فرهنگی کشور مدت ها بدون مدیر بوده و با تغییرهای مکرر سرپرست، به ثبات مدیریتی نرسیده است. از طرف دیگر، جشنواره بین المللی تئاتر فجر، بعنوان شاخص ترین رویداد نمایشی کشور هنوز دبیر مشخص ندارد. حتی در دوره هایی که دبیر چند ماه قبل منصوب می شد زمان کافی برای برنامه ریزی جامع وجود نداشت. حال با نزدیک شدن به برگزاری چهل وچهارمین دوره، فرصت برای تدوین راهبردی کامل از بین رفته و این تأخیر می تواند کیفیت جشنواره و اعتماد فعالان و مخاطبان را تحت تأثیر قرار دهد. همه این موارد نشان داده است معاونت هنری با دیر تصمیم گرفتن، فرصت طلایی را از دست داده و اغلب تصمیم گیری ها در این عرصه، دیرهنگام و مقطعی انجام شده اند.

جنگ ۱۲ روزه؛ نقطه‌ی قوت عملکرد نادره رضایی

در کنار نقدهایی که به عملکرد نادره رضایی وارد است، کارنامه وی در این ۳۱۱ روز، شامل نکات مثبت و قابل توجهی نیز بود. برجسته ترین عملکرد وی در طول جنگ ۱۲ روزه رقم خورد؛ زمانی که جامعه در وضعیت بحرانی قرار داشت و تلاش شد تا روح امید و همدلی در بین مردم زنده نگه داشته شود. یکی از اقدامات شاخص رضایی، پشتیبانی از برگزاری کنسرتهای مختلف در میدان آزادی بود. اولین اجرای خیابانی در برج آزادی توسط علی قمصری و گروه سه نفره اش اجرا شد. علاوه بر این، در بین التهاب های اجتماعی و سیاسی، ارکستر سمفونیک تهران به رهبری نصیر حیدریان با حضور ۵۷ نوازنده، قطعاتی چون «فردای وطن»، «پاوانه»، «آنا پولکا» و «ای ایران» را اجرا کرد.
علاوه بر این، نادره رضایی از تئاتر نیز حمایت کرد. ازجمله فعالیتهای شاخص در این عرصه، ادامه برنامه های صحنه ای در وضعیت بحرانی بود. اجرای مجانی نمایش «جان بی قرار» توسط سجاد افشاریان و احسان عبدی پور در سالن اصلی تئاتر شهر و پشتیبانی از استمرار اجرای نمایش ها توسط هنرمندانی چون صابر ابر و الهام کردا، نمونه ای از این تلاش هاست. به این ترتیب، اقدامات نادره رضایی در این بازه، نه تنها به حفظ جریان هنرهای نمایشی و موسیقی کمک کرد بلکه در وضعیت اضطراری، امید و انسجام اجتماعی را تقویت کرد و نشان داد که سیاست گذاری هنری می تواند در سخت ترین دوران، نقشی کلیدی در پشتیبانی از فرهنگ و جامعه داشته باشد.

ماجرای کارت زرد

در پی انتقادات گسترده از عملکرد معاون هنری وزارت ارشاد، سیدعباس صالحی، در مردادماه اولین کارت زرد خویش را از مجلس دریافت کرد؛ کارت زردی که بخشی از آن به نام نادره رضایی به ثبت رسید.
یکی از اصلی ترین نمایندگان طراح سؤال از وزیر ارشاد فتح الله توسلی، نماینده بهار و کبودرآهنگ بود. توسلی در نطق خود به موارد مختلفی از تخلفات یا خطاهای مدیریتی نادره رضایی در سمت معاونت هنری ارشاد اشاره نمود، ازجمله نوع برگزاری جشنواره موسیقی کوچه در بوشهر، نامه محرمانه وزیر ارشاد به وزیر کشور برای مساعدت در برگزاری این رویداد که در بخشی از آن به هنجارشکنی های سابق این جشنواره اعتراف شده بود. او حتی به سوابق سیاسی نادره رضایی پیش از قرار گرفتن در سمت معاونت هنری ارشاد هم اشاره نمود و درنهایت همه این ها سبب شد تا وزیر ارشاد از مجلس کارت زرد بگیرد و پس از آن هم تصویر فیش حقوقی انتشار یافته او باز هم حاشیه های دیگری را به وجود آورد.

جایگزین های رضایی چه کسانی هستند؟

با رفتن نادره رضایی از معاونت هنری، باید دید چه کسی جای او را خواهد گرفت؟ بر مبنای اطلاع «فرهیختگان»، نام دو نفر بیشتر از سایرین برای تصدی این سمت مطرح گردیده است. یکی از گزینه های جدی برای تصدی این پست، مجتبی حسینی است؛ مدیری که پیشتر در دولت دوازدهم همین مسئولیت را بر عهده داشت و به سبب تجربه پیشین خود، آشنایی کاملی با ساختار و زیر و بم این معاونت دارد. او سال گذشته، بعد از انتخاب مسعود پزشکیان به ریاست جمهوری، بعنوان یکی از گزینه های تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نام برده می شد. گزینه دیگر برای حضور در معاونت هنری، محمد الهیاری است که اکنون مدیریت بنیاد رودکی را بر عهده دارد. الهیاری قبل از این در سمت های مختلفی همچون مدیرکل دفتر موسیقی وزارت ارشاد فعالیت نموده و به واسطه همین سوابق، با فضای موسیقی و هنرهای نمایشی کشور آشنایی نزدیک دارد. تجربه مدیریتی الهیاری در عرصه های اجرایی و هنری می تواند برگ برنده ای برای او محسوب شود.