در آستانه روز ملی نخبگان مطرح شد؛ نخبه ای که از سوئد برای وطن برگشت پای کار حل مسایل کشور می مانیم

به گزارش یسکافه به نقل از مهر، در آستانه «روز ملی نخبگان»، خبرگزاری مهر در دومین گفتگو از پرونده ویژه نخبگان، به سراغ نخبه ای رفته است که هم طعم پژوهش در خارج از کشور را چشیده و هم پیچ وخم های زیست یک پژوهشگر در داخل را با پوست و گوشت خود لمس کرده است.
دکتر افسانه زارعی، دانش آموخته دکتری اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و برگزیده طرح شهید وزوایی بنیاد ملی نخبگان، بعد از گذراندن فرصت مطالعاتی در کشور سوئد، تصمیم به بازگشت و پژوهش در داخل کشور گرفت تا علم خویش را در خدمت تصمیم گیری های بومی قرار دهد.
او در این گفتگو، ضمن بازخوانی تجربه های مثبت خود از چتر حمایتی بنیاد نخبگان در استان، بی پرده به سراغ گره های کور رفته است؛ از مقاومت برخی دانشگاه ها در جذب نخبگان و نگاه «رقیب انگارانه» به این چهره ها، تا آیین نامه های بانکی که عملا دریافت وام ۲ میلیاردی خرید مسکن را برای یک نخبه به امری نا ممکن مبدل کرده است. به باور این پژوهشگر اقتصادی، مطالبه اصلی امروز نخبگان از دولت چهاردهم میدان دادن عملیاتی به توان کارشناسی جوانان است.
افسانه زارعی، متولد ۱۳۶۴ و دانش آموخته مقطع دکتری تخصصی در گرایش اقتصاد بین الملل از دانشگاه فردوسی مشهد، پیرامون نحوه ورودش به جامعه نخبگانی توضیح داد و اظهار داشت: آشنایی من با بنیاد ملی نخبگان از سال ۱۳۹۹ و دوران دانشجویی دکتری از راه طرح شهید وزوایی آغاز شد و توانستم از تسهیلات این طرح استفاده کنم. حضور در جمع نخبگان علاوه بر حمایت های مادی و کمک هزینه های دانشجویی و دستیاری پژوهشی که در آن مقطع گره گشا بود، فضای بسیار ارزشمند ای در حوزه شبکه سازی علمی (نتورکینگ) برایم ایجاد کرد.
وی در ادامه ضمن اشاره به اعزام به دوره فرصت مطالعاتی خارج از کشور اشاره کرد: یکی از جوایز طرح شهید وزوایی، امکان استفاده از تسهیلات فرصت مطالعاتی در دانشگاه های برتر دنیا (با رتبه زیر ۲۰۰) بود. بر همین اساس، در سال ۱۴۰۰ موفق شدم برای دوره فرصت مطالعاتی به دانشگاه استکهلم سوئد اعزام شوم. بخش عمده ای از هزینه های ارزی و مالی این نوبت را بنیاد تقبل کرد و با وجود ناآشنایی ابتدایی بدنه دانشگاه در آن دوره با نحوه تعاملات بنیاد، با پیگیری های مداوم و راهگشای بنیاد نخبگان استان خراسان رضوی توانستم این سفر علمی پرارزش را پشت سر بگذارم؛ دستیافته های آن دوره، همچون مقالات مشترک و تعاملات بین المللی، هنوز هم در راه علمی من جاری و منشا اثر است.

دوراهی مهاجرت و بازگشت

این پژوهشگر اقتصادی با بیان علل خود برای بازگشت به کشور با وجود فراهم بودن زمینه ماندگاری در خارج اشاره کرد: بعد از اتمام دوره فرصت مطالعاتی در سوئد، بدون شک امکان ماندن و پیگیری فعالیتها در خارج از کشور وجود داشت، اما اولویت من در درجه نخست مانند در کنار خانواده و در درجه دوم این باور قلبی بود که باید آموخته ها و توان علمی ام را در راه اعتلای کشورم به کار بگیرم. البته فاصله حمایت های معیشتی و شأن شغلی نخبگان در خارج از کشور با داخل بسیار معنادار است؛ در دانشگاه های پیشرو، نخبه به عنوان یک پیشران و سرمایه توسعه دیده می شود، اما متاسفانه در بعضی فضاهای دانشگاهی کشور، نگاه مثبتی نسبت به ورود جوانان نخبه به دانشگاه ندارند.
زارعی اضافه کرد: پس از بازگشت به کشور، حدود یک سال درگیر جستجوی شغلی بودم تا در نهایت باتوجه به سابقه بیشتر از یک دهه کار پژوهشی، به عنوان محقق در یکی از نهادهای اجرایی مشغول به خدمت شدم.

طرح «جهت»؛ تلاشی روبه جلو که در پیچ وخم دیوان سالاری دانشگاه ها گرفتار است

دانش آموخته دکتری اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد ضمن اشاره به ورود خود به طرح «جهت» (جذب نخبگان در هیأت علمی دانشگاه ها) عنوان کرد: بنیاد ملی نخبگان با طراحی تسهیلاتی همچون طرح «جهت» گام بسیار مثبتی برای تثبیت جایگاه فارغ التحصیلان دکتری برداشته است. من هم در این طرح ثبت نام کرده و امتیاز آورده ام.
وی اضافه کرد: تلاش بنیاد برای جذب نخبگان دکتری ستودنی است، اما مانع اصلی در ساختار و پذیرش برخی دانشگاه هاست؛ هنوز شکاف ارتباطی و عدم توجیه کامل نسبت به آئین نامه های بنیاد در بین برخی مراکز آموزش عالی وجود دارد و مقاومت ها در بدنه دانشگاهی، فرایند جذب نخبگان مستعد را طولانی و فرساینده می کند؛ امری که نیازمند هماهنگی عمیق تر میان وزارت علوم و بنیاد نخبگان است.

معمای تسهیلات مسکن نخبگان؛ شروط ناممکن بانکی و ناکامی در خرید مسکن

زارعی در قسمت دیگری از این گفتگو، به تشریح تجربه عینی خود از پیگیری تسهیلات مسکن نخبگان پرداخت و اظهار داشت: در فرایند اداری بنیاد ملی نخبگان، کار با سرعت فوق العاده ای پیش رفت و معرفی نامه بانکی برای دریافت وام ۲ میلیارد تومانی مسکن نخبگان در کمتر از دو هفته صادر شد، اما مشکل اساسی درست در مرحله مراجعه به بانک عامل شکل گرفت.
این اقتصاددان اشاره کرد: بانکها ضوابط نامتعادلی را برای وثیقه گذاری پیش روی نخبگان قرار می دهند؛ به عنوان نمونه برای دریافت وام ۲ میلیاردی، شرط گذاشتند که ملک خریداری شده باید حداقل ارزشی معادل ۱۳ میلیارد تومان داشته باشد تا تکافوی پوشش تضمین ۸۰ درصدی اصل و سود بازپرداخت ۲۰ ساله را بدهد! پرسش ساده اینست که اگر یک پژوهشگر سرمایه ۱۳ میلیارد تومانی داشت، اساساً چه نیاز به دریافت وام ۲ میلیاردی با اقساط سنگین داشت؟ بنابراین به سبب همین موانع سخت گیرانه، نتوانستم از این تسهیلات برای خرید خانه استفاده کنم و ناچار شدم به یک وام ودیعه مسکن ۵۰۰ میلیون تومانی با نرخ سود رایج بانکی بسنده کنم. اکنون هم تورم افسارگسیخته مسکن و افزایش شدید نرخها عملا فاصله نخبگان را با خانه دار شدن هر روز بیشتر می کند.
این عضو بنیاد ملی نخبگان در جواب این که مهم ترین مطالبه جامعه علمی از رئیس جمهوری و مدیران ارشد دولت چهاردهم چیست، تاکید کرد: در حوزه ساختاری، انتظار ما اینست که جلسات با نخبگان تنها در سطح همایش، تریبون و گفتگوهای مقطعی خلاصه نشود. متاسفانه در ادوار گذشته بارها در نشست های استانی و ملی حضور داشته ایم و ایده ها مورد استقبال واقع شده، اما در عمل و در مرحله تشکیل کارگروه های سیاستگذاری و تصمیم سازی، از ظرفیت نخبگان استفاده عملیاتی و بالفعل نمی شود.
وی با تاکید بر ضرورت ساماندهی معیشت و دستمزدها اضافه کرد: در لایه اقتصادی، باتوجه به تخصصم در حوزه اقتصاد کار، باید تاکید کنم که شکاف دستمزد اعضای هیأت علمی و محققان کشور در مقایسه با استانداردهای بین المللی بسیار بالاست و یکی از عوامل اصلی تحریک به مهاجرت شمرده می شود. از دولت انتظار می رود با وجود تمام تنگناها، منابع حمایتی خویش را به شکل هدفمند متمرکز کند تا نخبگانی که با عرق به وطن مانده اند، دغدغه حداقل های معیشتی و شغلی را نداشته باشند.

حرف آخر اینکه بخش عمده ای از هزینه های ارزی و مالی این نوبت را بنیاد تقبل کرد و با وجود ناآشنایی ابتدایی بدنه دانشگاه در آن دوره با نحوه تعاملات بنیاد، با پیگیری های مداوم و راهگشای بنیاد نخبگان استان خراسان رضوی توانستم این سفر علمی پرارزش را پشت سر بگذارم؛ موفقیت های آن دوره، همچون مقالات مشترک و تعاملات بین المللی، هنوز هم در راه علمی من جاری و منشأ اثر است. البته فاصله حمایت های معیشتی و شأن شغلی نخبگان در خارج از کشور با داخل بسیار معنادار است؛ در دانشگاه های پیشرو، نخبه بعنوان یک پیشران و سرمایه توسعه دیده می شود، اما متاسفانه در بعضی فضاهای دانشگاهی کشور، نگاه مثبتی نسبت به ورود جوانان نخبه به دانشگاه ندارند. ازاین رو به جهت همین موانع سخت گیرانه، نتوانستم از این تسهیلات برای خرید خانه استفاده کنم و ناچار شدم به یک وام ودیعه مسکن ۵۰۰ میلیون تومانی با نرخ سود رایج بانکی بسنده کنم.

منبع: newstel.ir